QUY PHẠM PHÁP LUẬT
KHÁI NIỆM VÀ ĐẶC ĐIỂM:
Khái niệm:
Qui phạm là khuôn mẫu, là thước đo, là qui tắc, chuẩn mực cho hành vi xử sự của con người. Có hai loại là qui phạm kỹ thuật và qui phạm xã hội.
Qui phạm kỹ thuật là qui tắc xư sự của con người được hình thành do con người nhận thức được các qui luật của tự nhiên trong quá trình lao động, sáng tạo của mình.
Qui phạm xã hội là qui tắc xử sự chung của con người điều chỉnh mối quan hệ giữa người với người trong xã hội, được thực hiện nhiều lần trong thực tế cuộc sống. Mặc dù hành vi xử sự của con người có thể rất khác nhau, nhưng vẫn có thể đưa ra được một cách xử sự chung phù hợp với đa số buộc mọi người phải tuân theo trong những hoàn cảnh, điều kiện đó. Bởi vì hoạt động của con người là hoạt động lí trí cho nên họ có thể ý thức được việc mình làm và có thể điều khiển những hành vi của mình theo qui tắc xử sự chung hoặc có thể lựa chọn cho mình một cách xử sự phù hợp trong phạm vi cho phép.
Trong xã hội người ta sử dụng nhiều loại qui phạm khác nhau để điều chỉnh những quan hệ xã hội như qui phạm đạo đức, qui phạm tập quán, qui phạm tôn giáo, qui phạm chính trị, qui phạm pháp luật…
Qui phạm đạo đức là qui tắc xử sự của con người đựơc hình thành từ những quan điểm, quan niệm của con người về đạo đức , nó tồn tại trong xã hội rất đa dạng, không mang tính thống nhất. Qui phạm tập quán là qui tắc xử sự của con người ở trong một địa phương hoặc một vùng nhất định được hình thành từ thói quen, từ phong tục của mỗi đia phương. Qui phạm tôn giáo là qui tắc xử sự của những người theo một tôn giáo hoặc môt tín ngưỡng nào đó và chỉ những người trong tôn giáo, tín ngưỡng đó tuân theo mà thôi. Qui phạm chính trị là qui tắc xử sự của những người trong một đòan thể, hoặc một tổ chức nào đó và chỉ những người đó tuân theo mà thôi. Có vai trò quan trọng nhất đối với việc duy trì trật tự xã hội, cải tạo xã hội cũ và xây dựng xã hội mới – xã hội XHCN chính là qui phạm pháp luật.
Qui phạm pháp luật trước hết là qui phạm xã hội, vì vậy nó mang những tính chất vốn có của một quan hệ xã hội: là qui tắc xử sự chung, là tiêu chuẩn để đánh giá hành vi của con người. Thông qua qui phạm pháp luật ta biết được hoạt động nào có ý nghĩa pháp lý, hoạt động nào không có ý nghĩa pháp lý, hoạt động nào phù hợp pháp luật, hoạt động nào trái pháp luật. Ví dụ: để biết được đâu là hoạt động tình cảm đâu là hoạt động pháp luật chúng ta phải căn cứ vào các qui phạm pháp luật. Để đánh giá hành vi nào là trộm, hành vi nào là cướp phải căn cứ vào các qui định của BLHS. Tuy nhiên, khác với các qui phạm khác là qui phạm pháp luật chỉ do nhà nước ban hành và được nhà nước đảm bảo giá trị thi hành, nó có tính thống nhất. Chính vì vậy, nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật và qui phạm pháp luật là nhân tố cơ bản nhất để điều chỉnh hành vi của con người, có hiệu quả trên qui mô tòan bộ lãnh thổ đất nước.
Vậy:
Quy phạm pháp luật XHCN là quy tắc xử sự chung do Nhà Nước ban hành hoặc thừa nhận và bảo đảm thực hiện, thể hiện ý chí và bảo vệ lợi ích của nhân dân lao động nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội theo định hướng XHCN.
Đặc điểm:
Quy phạm pháp luật do Nhà Nước ban hành hoặc thừa nhận
Chỉ có Nhà Nước là chủ thể duy nhất được quyền ban hành pháp luật hoặc thừa nhận các quy phạm xã hội thành các quy phạm pháp luật.
Quy phạm pháp luật được Nhà Nước đảm bảo thực hiện
Nhà Nước đảm bảo thực hiện pháp luật bằng các biện pháp cưỡng chế của nhà nước. Chẳng hạn Nhà Nước lập ra hệ thống các cơ quan chuyên môn để đảm bảo cho pháp luật thực hiện chính xác và triệt để, lập ra bộ máy chuyên làm nhiệm vụ cưỡng chế như thanh tra, cảnh sát, hệ thống nhà tù…
Quy phạm pháp luật là quy tắc xử sự mang tính bắt buộc chung
Qui phạm pháp luật được đặt ra không phải cho một chủ thể cụ thể mà cho các chủ thể không xác định. Tính bắt buộc chung của qui phạm pháp luật XHCN được hiểu là bắt buộc đối với tất cả mọi chủ thể (tổ chức và cá nhân) nằm trong hoàn cảnh, điều kiện mà qui phạm pháp luật đó qui định. Lenin đã viết “ bất cứ quyền nào cũng đều có nghĩa là áp dụng một tiêu chuẩn duy nhất cho những người khác nhau,