BÀI 2: CÁC KIẾN THỨC CƠ BẢN VỀ PHÁP LUẬT

I – NGUỒN GỐC CỦA PHÁP LUẬT:
Pháp luật và Nhà Nước là hai hiện tượng song song. Nguyên nhân làm phát sinh Nhà Nước cũng là nguyên nhân cũng là nguyên nhân dẫn đến sự ra đời của pháp luật.
Trong XH cộng sản nguyên thủy, những tập quán và tín điều tôn giáo đã là những quy phạm xã hội rất phù hợp để điều chỉnh các mối quan hệ xã hội lúc đó bởi vì chúng phản ánh đúng trình độ phát triển kinh tế xã hội của chế độ cộng sản nguyên thủy. Khi chế độ tư hữu ra đời, xã hội phân chia thành giai cấp thì quy phạm đó không còn phù hợp nữa, cần phải có môt loại quy phạm mới thể hiện ý chí của giai cấp thống trị đó là quy phạm pháp luật.
II- BẢN CHẤT CỦA PHÁP LUẬT
2.1 Khái niệm
Pháp luật là một hệ thống các quy tắc xử sự mang tính bắt buộc chung do Nhà Nước ban hành và đảm bảo thực hiện, thể hiện ý chí của giai cấp thống trị trong xã hội và là nhân tố điều chỉnh các quan hệ xã hội.
2.2 Bản chất của pháp luật:
Bàn chất pháp luật thể hiện tính giai cấp và tính xã hội:
Tính giai cấp
Pháp luật ra đời trong xã hội có giai cấp, phụ thuộc vào tồn tại xã hội
Pháp luật thể hiện ý chí Nhà Nước mà ý chí Nhà Nước là ý chí của giai cấp thống trị. Như vậy về bản chất của pháp luật là ý chí của giai cấp thống trị được nâng lên thành pháp luật
Nội dung quan hệ pháp luật đó nhằm điều chỉnh các quan hệ của giai cấp hướng quan hệ xã hội đó theo trật tự nhất định phù hợp với lợi ích của giai cấp thống trị.
Tính xã hội
Về mặt khách quan pháp luật không thể chỉ phản ánh và bảo vệ một cách cực đoan lợi ích của giai cấp thống trị mà phải phản ánh đồng thời lợi ích của các giai cấp khác và nhu cầu phát triển chung của xã hội.
Nội dung tính xã hội của pháp luật thể hiện:
Có những quy phạm pháp luật điều chỉnh các quan hệ xã hội nhằm bảo vệ lợi ích của giai cấp khác
Pháp luật có khả năng hạn chế các quan hệ xã hội tiêu cực, thúc đẩy các quan hệ xã hội tích cực
Pháp luật là mô hình hóa cách thức xử sự của con người
2.3 Các thuộc tính cơ bản của pháp luật:
- Tính quy phạm phổ biến
+ Quy phạm: Pháp luật là khuôn mẫu cho hành vi xử sự của con người , là giới hạn tối thiểu mà con người cần phải thực hiện theo
+ Phổ biến: Pháp luật điều chỉnh mọi quan hệ xã hội, mọi chủ thể
Tính xác định chăt chẽ về mặt hình thức: Hình thức pháp luật phải thể hiện bằng hình thức nhất định. Đảm bảo đúng trình tự thủ tục ban hành
Tính bảo đảm thực hiện bằng Nhà Nước : Nhà Nước bảo đảm về nội dung, về biện pháp thi hành.
III- Hình thức pháp luật:
Tập quán pháp
Tập quán pháp là những tập quán được Nhà nước thừa nhận có giá trị pháp lý, trở thành những quy tắc xử sự chung và được Nhà nước đảm bảo thực hiện
Tiền lệ pháp
Là các quyết định, cách giải quyết của cơ quan hành chính hoặc các cơ quan xét xử được nhà nước thừa nhận làm khuôn mẫu để giải quyết cho những vụ việc tương tự về sau. Hình thức này được sử dụng rộng rãi trong nhà nước chủ no, phong kiến, tư sản, đặc biệt là những quốc gia theo hệ thống luật án lệ như Anh, Mỹ. Ở Việt Nam hiện nay tiền lệ pháp không được coi là nguồn của pháp luật.
Văn bản quy phạm pháp luật
Khái niệm
Văn bản quy phạm pháp luật là văn bản do cơ quan Nhà Nước có thẩm quyền ban hành theo thủ tục trình tự Luật định, trong đó có các quy tắc xử sự chung được Nhà nước đảm bảo thực hiện nhằm điểu chính các quan hệ xã hội thepo định hướng xã hội chủ nghĩa và được áp dụng nhiều lần trong thực tế đời sống
Các loại văn bản quy phạm pháp luật ( theo Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật ban hành ngày 12/06/2008 có hiệu lực từ ngày 01/01/2009)

STT
Cơ quan ban hành
Tên gọi văn bản

01
Quốc hội
Hiến pháp, Luật, Nghị quyết

02
UBTVQH
Pháp lệnh, Nghị quyêt

03
Chủ tich nước
Lệnh, quyết định

04
Chính phủ
Nghị định

05
Thủ tướng
Quyết định

06
Bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan ngang bộ
Thông tư

07
Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao
Nghị quyết

08
Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Viện trưởng