BÀI 1: NHỮNG KIẾN THỨC CƠ BẢN VỀ NHÀ NƯỚC
Nguồn gốc Nhà Nước:
Các học thuyết về sự ra đời nguồn gốc Nhà Nước:
Các thuyết phi Mác-xít về nguồn gốc Nhà Nước
Thuyết thần quyền
Nhà Nước do thượng đế sáng tạo ra để duy trì và bảo vệ trật tự chung của xã hội. Nhà Nước là lực lượng siêu thiên, Nhà Nước mang tính vĩnh cửu và bất biến
Thuyết gia trưởng:
Nhà Nước ra đời được xem là kết quả phát triển của gia đình, là hình thức tổ chức tự nhiên của xã hội. Quyền lực Nhà Nước giống như quyền gia trưởng của người đứng đầu gia đình
Thuyết bạo lực:
Nhà Nước sử dụng trực tiếp từ việc sử dụng bạo lực của thị tộc này với thị tộc khác mà kết quả là thị tộc chiến thắng nghĩ ra một hệ thông cơ quan đặc biệt gọi là Nhà Nước để nô dịch kẻ chiến bại
Thuyết Khế ước xã hội
Nhà Nước là kết quả của một sự thỏa thuận xã hội giữa những con người sống trong trạng thái tự nhiên. Quyền lực Nhà Nước thuộc về nhân dân vì lợi ích của nhân dân. Trong trường hợp Nhà Nước không giữ được vai trò của mình, các quyền tự nhiên ( bao gồm quyền sống, tự do, bình đẳng, quyền có tài sản ..) bị vi phạm thì khế ước xã hội sẽ bị mất hiệu lực và nhân dân có quyền lật đổ Nhà Nước này và ký kết khế ước mới, Nhà Nước mới ra đời.
Học thuyết Mac- Lenin về nguồn gốc Nhà Nước
Theo Lênin “Nhà Nước là sản phẩm và biểu hiện của những mâu thuẫn giai cấp không thể điều hòa được. Bất cứ ở đâu, hễ lúc nào và chừng nào mà, về mặt khách quan những mâu thuẩn giai cấp không thể điều hòa được thì Nhà Nước xuất hiện”
Nhà nước xuất hiện mang tính khách quan, không phải là hiện tượng xã hội và bất biến. Nhà Nước luôn vận động, phát triển và tiêu vong khi những điều kiện khách quan cho sự tồn tại và phát triển của nó không còn nữa
Nhà Nước chỉ xuất hiện khi xã hội loại người phát triển đến một giai đoạn nhất định với các tiền đề về kinh tế (tư hữu xuất hiện), tiền đề về xã hội (xã hội phân chia thành giai cấp, các tầng lớp xã hội khác nhau về lợi ích)
Bản chất Nhà Nước
Tính giai cấp của Nhà Nước:
Nhà Nước thể hiện ý chí và bảo vệ lợi ích của giai cấp thống trị. Nội dung tính giai cấp của Nhà Nước thể hiện
Nhà Nước do giai cấp nào tổ chức nên
Quyền lực Nhà Nước nằm trong tay giai cấp nào
Nhà Nước bảo vệ cho lợi ích của giai cấp là chủ yếu
Nhà Nước thống trị xã hội trên 3 mặt: Thống trị về kinh tế, thống trị về chính trị và thống trị về tư tưởng
Thống trị về kinh tế: Giai cấp thống trị nắm sở hữu về tư liệu sản xuất, buộc các giai cấp bị bóc lột phụ thuộc vào giai cấp mình
Thống trị về chính trị: Quyền lực chính trị được tạo ra từ quyền lực kinh tế. Quyền lực chính trị không tự nhiên mà có không phải do ban phát mà do đấu tranh có được. ý chí của giai cấp thống trị được nâng lên thành ý chí của Nhà Nước, buộc các giai cấp khác phải tuân theo. Giai cấp thống trị sử dụng bộ máy Nhà Nước để trấn áp giai cấp khác
Quyền lực về tư tưởng: Là sự thống trị về mặt tinh thần, trong đó tư tưởng của giai cấp thống trị được xây dựng và trở thành hệ tư tưởng của toàn xã hội.
Tính xã hội của Nhà Nước:
Bên cạnh tính giai cấp Nhà Nước còn phản ánh và bảo vệ lợi ích của các giai cấp tầng lớp khác trong xã hội
Nội dung tính xã hội:
Tổ chức và quản lý các lĩnh vực của đời sống xã hội: Kinh tế, văn hóa, xã hội
Duy trì và bảo vệ an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội
Xây dựng và phát triển các công trình công cộng, cơ sở hạ tầng, thực hiện các dịch vụ công…
Các đặc trưng cơ bản của Nhà Nước (Có 5 đặc trưng)
Nhà Nước thiết lập một quyền lực công công đặc biệt
Nhà Nước là tổ chức quyền lực chính trị công cộng đặc biệt không còn hòa nhập vào dân cư nữa
Nhà Nước với bộ máy thực hiện cưỡng chế và quản lý xã hội
Bộ máy cưỡng chế với quân đội, cảnh sát, nhà tù…
Nhà Nước có lãnh thổ, phân chia và quản lý dân cư theo đơn vị hành chính
Dân cư, lãnh thổ là yếu tố cấu thành nên lãnh thổ quốc gia
Nhà Nước phân chia dân cư thành các đơn vị hành chính
Chế định quốc tịch xác lập mối quan hệ giữa công dân và Nhà Nước
Nhà Nước có chủ quyền quốc gia
Thể hiện quyền tự quyết của Nhà Nước